RETORYKA MUZYCZNA W TWÓRCZOŚCI BR. VALERIANA F. BÖMERA SVD (1868–1943)

Muzyka jest niczym innym jak kunsztowną mową.
(J. J. Quantz)

Retoryka muzyczna jest bardzo ciekawą i skuteczną formą przekazu treści utworu. Jak twierdzi Nikolaus Harnoncourt (ur. 1929) można z niej wyodrębnić cztery główne postaci: „imitację akustyczną, muzyczne przedstawienie jakichś obrazów, muzyczne przedstawienie myśli bądź uczuć, i w końcu przekładanie mowy na język dźwięków”.

Już starożytni Grecy i Rzymianie doskonale wiedzieli, iż jeśli posiądą mistrzowski kunszt oratorstwa, będą mogli wygrywać sprawy sądowe, przekonywać nieprzekonanych czy decydować w ważnych sprawach polityczno-społecznych. Znajomość zasad retoryki i figur retorycznych może być również znakomitym narzędziem dla kompozytora,za pomocą którego jest on w stanie wywołać w słuchaczach paletę rozlicznych afektów, w tym zwłaszcza dotyczących ich uczuć religijnych.

Niniejsza rozprawa jest poświęcona twórczości religijnej br. ValerianaBömera (1868–1943) ze Zgromadzenia Słowa Bożego w Steylu, w Holandii. Był on kompozytorem, pedagogiem i organistą, prowadził chór i orkiestrę. Niestety, nie znalazł on i jego twórczość miejsca w leksykonach muzycznych,słownikach, encyklopediach – nawet w postaci krótkich wzmianek.Jedynymi śladami były pojedyncze egzemplarze kilku utworów kompozytora,odnalezione w niemieckich antykwariatach oraz w Bibliotece Katedralnej w Strasburgu.

W miarę zdobywania wiadomości o nim oraz po dotarciu do kompozycji wokalno-instrumentalnych okazywało się, że posługiwał się on wieloma figurami retoryczno-muzycznymi, które służyły mu do podkreślenia wymowy religijnej dzieł.

Celem mojej pracy jest więc próba odpowiedzi na pytanie: W jakim stopniu retoryka muzyczna posłużyła br. Valerianowi Bömerowi do uwydatnienia uczuć religijnych w tworzonej przezeń muzyce?