WRACAJĄC DO ŻRÓDEŁ... Z problematyki dziejów ziemi śląskiej

Niezwykle cenna inicjatywa o. dr. Henryka Kałuży, misjonarza

Słowa Bożego, miała na celu zebranie grona osόb,

zazwyczaj z wyższym wykształceniem, ktόre po osiągnięciu

wieku emerytalnego nie chcą pozostać bezczynne, ale kontynuują

zawodowe zamiłowania. W miarę skromnych możliwości

realizują zamierzenia i pomysły, jakie pojawiały się w czasie

ich pracy zawodowej, na urzeczywistnienie ktόrych nie starczało

wtedy ani czasu, ani sił. Teraz swoje zamiłowania mogą

kontynuować. Wielu z nich – nie tylko tych z przygotowaniem

humanistycznym, ale i z politechnicznym – zainteresowało się

historią: przeszłością swojej rodziny (genealogią), rodzinnej

miejscowości czy miejsca obecnego zamieszkania, przeszłością

parafi i czy kościoła parafialnego. Bardzo często są to – jak

się okazuje – ludzie o wielkich zdolnościach i pracowitości,

ale także o zacięciu historycznym. Zarazem są oni świadomi,

że brak im historycznego „warsztatu” i wiedzy o „narzędziach”,

ktόrymi historyk się posługuje, a znają powiedzenie dobrych

rzemieślnikόw: nie masz narzędzi, nie bierz się do roboty. Dobre

narzędzia bowiem są niezbędne do tego, by „nie odstawiać

fuchy”. Tak właśnie myślą historycy amatorzy o dobrym przygotowaniu

technicznym, i dobrze myślą!

Tak też pewnie pomyślał o. Henryk, sam będący autorem

dobrze ponad stu publikacji książkowych, z ktόrych wiele dotyczy

historii miejscowości, parafi i i osόb związanych prawie

bez wyjątku z dziejami Śląska. Powziął więc plan i zrealizował

go w kształcie pewnego rodzaju seminarium historycznego.

Wiele jest dziś w Polsce, także w miastach Śląska Opolskiego

uniwersytetόw trzeciego wieku, proponujących zainteresowanym

otwarte wykłady z rόżnych dziedzin nauki. Prowadzone

są czasem przez wytrawnych profesorόw uniwersyteckich

i dobrych dydaktykόw i stwarzają nawet możliwość zdobycia

stopni akademickich. Inicjatywę o. Henryka można by nazwać

seminarium naukowym z historii przy takim uniwersytecie,

na modłę seminariόw uniwersyteckich, jakie każdy profesor

prowadzi z grupą studentόw zainteresowanych tematyką

przedstawianą przezeń na wykładach. Ich celem jest wprowadzenie

w arkana wybranej dziedziny wiedzy.

Pierwsze z zaplanowanego cyklu seminariόw miało miejsce

w nowym domu Księży Werbistόw w Nysie, w dniach

16−17 października 2016 r. pod nazwą: I Śląskie Forum Historyczne.

Zgromadziło ono liczne, bo około 40-osobowe

grono zainteresowanych. Tematy zaproponowane dotyczyły

problemόw elementarnych, bo taki był zamysł – ważnych dla

każdego przystępującego do pisania jakiejkolwiek pracy związanej

z przeszłością Śląska. Chodziło o to, by taki adept nie popełnił

na samym początku rażących błędów, by wstępnie wiedział,

gdzie szukać materiałόw, czyli tzw. źrόdeł do fragmentu

historii, ktόrym się zainteresował. Pierwszy temat wskazany

w programie sympozjum – Ogόlne dzieje ziemi śląskiej był

bardzo potrzebny, ale zbyt ogόlny, nazbyt podręcznikowy, aby

tekst traktującego o tym referatu publikować. Już inaczej z referatem

drugim, pokrewnym, dotyczącym historii Kościoła

katolickiego na Śląsku. Przedstawił go ks. biskup profesor Jan

Kopiec, ordynariusz gliwicki. Wskazał na przełomowe wydarzenia

kościelne, ale także na wydarzenia polityczne, ktόre dla

kościelnych struktur organizacyjnych (archidiakonaty, archiprezbiteraty,

parafi e), dla instytucji kościelnych (jak klasztory

czy kolegiaty) i dla życia religijnego katolikόw miały wielkie,

przełomowe znaczenie – pozwalające wskazać na nie jako

na dziejową cezurę i datować od nich początek nowego okresu

w dziejach kościelnych diecezji śląskiej, z jej nowymi problemami.

Drugi ważny temat dotyczył źrόdeł do dziejόw kościelnych

Śląska. Przedstawił go wieloletni dyrektor Archiwum

Archidiecezjalnego we Wrocławiu ks. infułat profesor Jόzef

Pater. Archiwum, ktόrym kieruje, przechowuje nieogarnione

bogactwo dokumentόw i akt – będących źródłem do zapewne

wszystkich tematόw z dziejόw Śląska do 1945 roku, w tym

również tematów kościelnych – a dla dolnośląskiej części archidiecezji

wrocławskiej także materiały dla dziejόw kościelnych

po II wojnie światowej. Kompetentnie wskazał na rodzaje

źrόdeł, ale także, co niezwykle ważne, na sposόb dotarcia

do nich i zaznajomienia się z nimi. Zwrócił uwagę na zasoby

archiwum, na publikacje, ktόre ułatwią kwerendę i pozwolą

zaznajomić się z treścią dokumentόw, rozeznać – co i pod jaką

sygnaturą się tam znajduje. Wskazał też na kilka podstawowych

opracowań historii Kościoła na Śląsku, ktόre dostarczą

wstępnych informacji i zaznajomią z pracami monografi cznymi.

Trzecim z wiodących był referat o. dr. Henryka Kałuży.

Sam tytuł wskazuje, jak bardzo praktyczne było nachylenie

tego pięknego wykładu: Jak pisać biografi ę małych ojczyzn?

To ciekawe spojrzenie na dzieje miejscowości, niemal

personalistyczne, bardzo przypominające aktualne dziś ujęcia

prozopografi czne, czyli pisanie dziejόw miejscowości, jej społeczności

na sposόb biografi i zbiorowej. Do głόwnych wystąpień

trzeba może dołączyć krόtką refl eksję p. Piotra Muskały,

zamieszczoną w drugiej części prezentowanej publikacji: Dlaczego

należy poznawać historię stron rodzinnych.

Dobrym pomysłem było dodanie do części programowej

siedmiu krόtkich, szczegόłowych opracowań o osobach, rodzinach,

wspόlnotach i domach zakonnych związanych z historią

Śląska. Początkujący, prόbujący swoich sił, mogą tu znaleźć

zachętę, by na tych tekstach uczyć się praktycznego rozwią-zywania problemόw pisania czy to biografi i osoby, czy monografi

i miejscowości.

Ojcu Henrykowi Kałuży SVD należą się wyrazy szczerego

uznania za inicjatywę takiego seminarium historycznego i gratulacje,

że pomysł swόj nie tylko zrealizował, ale zdołał także

opublikować referaty przedstawione na pierwszym spotkaniu.

Należą mu się także wielorakie podziękowania: że zmobilizował

autorόw do napisania i przedstawienia tekstόw wygłoszonych,

przygotował je do druku – czyniąc to bezinteresownie,

własnym „przemysłem” i sumptem.

ks. prof. dr hab. Kazimierz Dola

Nysa, 12 września 2016 r.