DUCH PRZENIKA WSZYSTKO

Wybór myśli prawosławnego arcybiskupa Łukasza, pod wspólnym tytułem „Duch przenika wszystko” jest wszechstronnym spojrzeniem na ducha i materię, człowieka i stworzenie, a przede wszystkim świadectwem głębokiej, niezachwianej wiary autora wyrosłej z cierpień za nią. Arcybiskup Łukasz – lekarz, uczony i mnich – wyrażając wiarę prawosławną, łączy treści biblijne i teologiczne z empirycznymi naukami.

Lektura myśli pozwala przeżyć głębię mistycznego doświadczenia i duchowości w tradycji wschodniej. Wyrażenie wspólnej wiary w Ducha Świętego posiada głęboką wymowę ekumeniczną. Dzięki niej zarówno chrześcijanie Wschodu jak i Zachodu mają możliwość przekonać się, jak wiele ich łączy.

Wyboru myśli dokonała Elżbieta Smykowska. 

Słowo wstępne 

Wybór myśli, zebranych pod wspólnym tytułem „Duch przenika wszystko” jest nie tylko świadectwem głębokiej, niezachwianej wiary – wiary wyrosłej z cierpień za nią samą, ale również świadectwem szerokiego, uniwersalnego spojrzenia lekarza, naukowca, mnicha, na ducha i materię, człowieka i stworzenie, łączącym treści biblijne, teologiczne z nauką empiryczną. Jest to spojrzenie prawosławne, w którym można się dopatrzyć pewnych charakterystycznych aspektów myśli i duchowości prawosławnej oraz mistycznego doświadczenia tradycji wschodniej. Widać tu wyraźnie ideał podwigu, czyli nieustannego bohaterskiego zrywu człowieka do Boga na drodze zmagań i umierania „starego” człowieka, aby narodził się człowiek nowy.

Podwig nie jest wyłącznie zarezerwowany dla mnichów, ale dotyczy również ludzi świeckich. Różne są tylko jego stopnie i drogi realizacji. Stąd ten widoczny radykalizm wiary – radykalizm realizowania siebie jako chrześcijanina, którego celem jest stanie się pneumatoforem, czyli nosicielem Ducha Świętego, po to, aby przez Ducha zajaśniał Chrystus w człowieku i świecie. Widoczne są też reminiscencje koncepcji przebóstwienia (theosis), obejmującej człowieka, kosmos, stworzenie. Oznacza ona stopniowe oświecenie i przemianę całego stworzenia, kosmosu i człowieka Duchem Świętym, ich przeobrażenie i uświęcenie, powrót do pierwotnej, rajskiej szczęśliwości w czasach eschatologicznych.

Widoczna jest w tym biblijna koncepcja serca jako zasady integralności człowieka, miejsca poznania i spotkania człowieka z Bogiem i można też tu odnaleźć ślady koncepcji trychotomiczności (trójdzielności) człowieka na sferę ducha (część rozumna, myśląca w człowieku, nous), sferę duszy (część wolitywna, czyli popędowa, psyche) i sferę ciała (to, co jest istnieniem na zewnątrz, czyli soma). Można powiedzieć, że myślą przewodnią tego zbioru jest uduchowienie człowieka i natury w relacji i jedności z Bogiem, Jego Duchem jako najwyższa forma aktywności i sensowności świata i własnego człowieczeństwa. 

Elżbieta Smykowska